احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

305

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

قرار دهند بدين منظور بىبى مريم را كه احساسات ژرمانوفيلى داشت وادار كردند كاردرف را به سروش‌جان خانهء خود دعوت نمايد كاردرف متجاوز از يك ماه در سروش‌جان با نهايت احترام و راحتى اقامت داشت و در آنجا با تشويق عده از خوانين جوان بختيارى از قبيل سردار معظم و سالار مسعود تصميم به حمله به شهر اصفهان گرفته شد به چراغ عليخان هم اطلاع دادند كه با سواران خود بصوب اصفهان عزيمت نمايد بين سواران چراغ عليخان در يك فرسنگى اصفهان مصادمهء با سالدات‌هاى روسى رخ داد و چراغ عليخان عقب‌نشينى كرد آنوقت سواره‌نظام روس براى مقابله با كاردرف و همراهانش متوجه نجف‌آباد و سيرون و كروند شدند در اين نقطه اخير جنگ سختى بين فريقين روى داد و سواران شجاع بختيارى تا آخرين فشنگ مقاومت نمودند و پس از اتمام مهمات خود با تلفات زياد عقب نشستند . چون كاردرف اوضاع سخت خويش را در بن‌بست و خطر حتمى ديد با چند نفر از همراهان از راه خوانسار و گلپايگان به طرف ملاير حركت كرد در طول راه خود را بعنوان قونسول انگليس معرفى مينمود و بالاخره پس از رنج بسيار روز پنجم با همراهان و لوازم سفر بسلامت وارد ملاير شد كه چند روز قبل به تصرف عساكر عثمانى افتاده بود از ملاير به كرمانشاه رفت و بعد از دو سه هفته اقامت و ملاقات با مقامات سياسى و نظامى آلمان و رؤساى مهاجرين ايرانى از راه بغداد به برلن معاودت نمود . نقل قول از كارگذار كرمانشاه معاضد الملك راپورت كارگذارى كرمانشاهان مورخ 27 ربيع الثانى 1334 - 2 مارس 1916 - مقام منيع وزارت جليله امور خارجه خلاصهء وقايع مهمه كرمانشاهان در ايامى كه روابط كتبى و تلگرافى با مركز غيرآزاد يا به كلى مقطوع بوده است . در عريضه غره صفر در ذيل نمره 1664 عرض نمود كه رؤساى عشاير تصميم كرده‌اند دواير دولتى را اشغال و پست و تلگراف را سانسور نمايند . روز سوم صفر 1334 ابتدا يكنفر صاحبمنصب ژاندارم را براى سانسور مخابرات تلگرافى بتلگرافخانه فرستادند روز بعد از طرف كميته دفاع ملى كه اسامى آنها ذيلا قلمداد شده شاهزاده محمد باقر ميرزا - قوام العلماء آقا سيد حسن اجاق - جليل الدوله - ابو الحسن خان وكيل الملك - آقا سيد عباس - سه نفر به جهت سانسور تلگراف و سه نفر به جهت سانسور پستخانه معين گرديد از آن تاريخ كليه تلگراف رمز ممنوع و تلگرافات كشف را هم پس از سانسور مخابره يا ضبط مىنمودند - مكاتيب صادره و وارده پستى هم همين حال را داشت . روز سوم صفر چهارصد نفر از سواره كلهر در تحت رياست سردار اقبال عازم اسدآباد شدند و ششصد نفر سوار سنجابى و كوران و احمدوند در تحت رياست على اكبر خان سردار مقتدر سنجابى مأمور كردستان گرديد . روز پنجم صفر پرنس رويس وزيرمختار آلمان مقيم طهران وارد كرمانشاه شد در هشتم صفر مأمورين آلمانى چند نفر از مستخدمين خود را شبانه مأمور دستگيرى مسيو دورت بلژيكى رئيس گمرك و دكتر برونل بلژيكى نمودند چون قبلا مشار اليهما از مقاصد آلمانها مطلع شده بودند دكتر برونل خود را بخانهء يكنفر از متنفذين شهرى پنهان مىكند و مسيو دورت به منزل مستر استد امريكائى ملتجى مىشود . مأمورين آلمانى شبانه به منزل مستر استد ورود نموده و مسيو دورت را دستگير و با خود به منزل ماژر كلاين آلمانى مىبرند . از طرف كارگذارى و حكومت اقدامات مستقيم و غيرمستقيم بتوسط اعضاء كميته دفاع ملى براى استخلاص رئيس گمرك به عمل آمد و منتج نتيجه نگرديده تقريبا شش ساعت بعد از دستگيرى او را تحت الحفظ به سمت عراق عرب گسيل داشتند . اثاث البيت او را هم آلمانها ضبط و خانه مستأجره مسكونى او را نيز تصرف كردند . دكتر برونل باصرار و خواهش اهل كرمانشاهان از تعقيب در دستگيرى معاف و مخصوصا او را به خاك كلهر برده بسردار نصرت حاكم كلهر تسليم نمودند كه او را از تعرض مصون و محفوظ دارد سه روز بعد از دستگيرى رئيس گمرك يكنفر صاحبمنصب ژاندارم باداره گمرك رفته قريب بيست و پنج هزار تومان پول قران كه در گمرك موجود بود متصرف و به اداره ژاندارمرى بردند . در اين موقع پرنس رويس عازم بغداد گرديد و مسيو واسل بعنوان وزير فوق العاده آلمان مقيم دربار ايران از طريق بغداد بكرمانشاهان وارد گرديد سه روز بعد از ورود مشار اليه ژنرال فوندر گلدس آلمانى با كلنل بوپ و چند نفر ديگر از صاحبمنصبان آلمانى شب بيست و پنجم صفر با اتومبيل وارد كرمانشاهان شدند حكومت جليله يكشب از مشار اليه با ساير صاحبمنصبان آلمانى بشام دعوت نموده بالاخره پس از سه روز توقف در كرمانشاه و مطالعات لازمه به بغداد مراجعت كرد و براى اداره كردن امور نظامى اين حدود كلنل بوپ را از طرف خود معين و در كرمانشاه مأموريت داد .